مشکل ارتباط با ارگان‌هاي ديگر است

     

    گفت‌وگو با مدير سيستم‌هاي ملي پرداخت شرکت خدمات انفورماتيک:

    مشکل ارتباط با ارگان‌هاي ديگر است

    هويت‌سنجي مشتريان با آمدن سرويس‌هاي الکترونيکي بانک‌ها و گرفتن بيشتر خدمات از طريق شبکه‌هاي مجازي رنگ‌ و بويي ديگر پيدا کرده است. ديگر نمي‌توان به همان تصويري که ديده مي‌شود اطمينان کرد چرا که به تدريج حضور فرد کمرنگ‌تر مي‌شود و افراد تبديل به کدهايي در دنياي مجازي مي‌شوند. از سويي تاکنون برخي از بانک‌ها پايگاه داده مشخص و واحدي براي شناسايي مشتريان‌شان در اختيار نداشته‌اند، شايد اگر فعاليت‌هاي روزمره افراد در حد فعاليت‌هاي دوره کشاورزي بود نياز به اطلاعات مشتريان چندان اهميت نداشت اما ضمن پيچيده‌تر شدن ارتباطات و تنوع فعاليت افراد شناخت مشتريان و چگونگي رفتارشان از اهميت برخوردار خواهد بود. از همين روست که بانک‌ مرکزي اجراي پروژه‌اي با عنوان نهاب نظام هويت‌سنجي اطلاعات مشتريان بانکي را در دستور کار قرار داد. در اين خصوص با سيد محمدسعيد طباطبايي مدير سيستم‌هاي ملي پرداخت شرکت ملي خدمات انفورماتيک به‌گفت‌وگو نشسته‌ايم که در ادامه مي‌خوانيد:

    - پروژه نهاب با نماد آغاز شد اما به نظر مي‌رسد با توقف نماد اين طرح هم متوقف شده چرا که قرار بود آن سامانه بخشي از هويت‌سنجي مشتريان بانکي را بر عهده گيرد ولي با گذشت زمان زيادي هنوز به نتيجه نرسيده ‌است.

    اگر بخواهم تاريخچه‌اي از نهاب براي شما بگويم، هنوز عده زيادي فکر مي‌کنند نهاب پروژه‌اي وابسته به نماد است.

    - چون اسم اين دو از ابتدا در کنار هم مطرح شده است.

    بله اما از جايي به بعد اين دو کاملاً از هم جدا شدند. پروژه نماد بحث امضاي ديجيتال را دنبال مي‌کرد و به نام نظام مديريت امضاي ديجيتال شکل گرفت و قرار بود کل شبکه بانکي و سيستم‌هاي بانکداري الکترونيکي بتوانند از آن استفاده کنند. در مقطعي هم به آن سمت حرکت کرد و تعدادي امضا براي مشتريان بانکي روي توکن‌هاي خاص صادر شد. در ابتدا پروژه نماد، براي پذيرش درخواست‌ها و شناسايي مشتريان و براي صدور گواهي ديجيتال سامانه‌اي طراحي شده بود به نام نهاب. در آن سامانه قرار بود ديتابيس کوچکي از مشتريان بانکي متقاضي امضاي ديجيتال شکل‌ گيرد و مديريت تقاضاهاي گواهي ديجيتال از طريق نهاب پيش برود. در اصل نهاب، سامانه مديريت درخواست‌هاي نماد بود. اگر به شعبه مراجعه مي‌کرديد و درخواست نماد مي‌داديد سامانه نهاب آن مسير را طي مي‌کرد و گواهي شما از آن طريق توليد مي‌شد به همان دليل نيز اسامي نهاب و نماد به صورت مرتب در کنار هم مطرح مي‌شد.

    - پس وقتي نماد متوقف شد مسير نهاب تغيير کرد؟

    تقريباً چند ماه پيش بانک مرکزي جلساتي برگزار کرد و روند کار را تغيير داد و بحث مديريت گواهي‌هاي ديجيتال را داخل پروژه نماد برد و فرايند ديگري براي نهاب تعريف کرد. به دلايل مختلفي پروژه بزرگ‌تري شکل گرفت: نظام هويت‌سنجي اطلاعات مشتريان بانکي. قرار است در اين پروژه ديتابيس‌هاي مشتريان بانک‌ها يا "CIF" (costumer information file) به صورت متمرکز شکل گيرد.

    - منظورتان اين است که تاکنون ديتابيسي براي مشتريان بانک‌ها وجود ندارد و با اجرايي شدن نهاب اين سامانه شکل خواهد گرفت؟

    هم‌اکنون هر بانکي براي خودش "CIF" را تعريف مي‌کند و آن را نزد خود نگه مي‌دارد. برخي به شکل ديتابيس اين اطلاعات را نگهداري مي‌کنند و برخي به شکل‌هاي ديگر. هر بانکي طبق مدل خاص خود اين اطلاعات را نگه مي‌دارد. طبق طرحي که تاکنون طراحي شده است ما اين اطلاعات را از بانک‌ها دريافت و اين رکوردها را در يک ديتابيس متمرکز جمع و پالايش مي‌کنيم و از آن پس اطلاعات سامانه نهاب به‌روز خواهد شد و بانک‌ها با اتصال به اين سامانه مي‌توانند احراز هويت مشتريان‌شان را انجام دهند.

    - پالايش اطلاعاتي که شما از آن صحبت مي‌کنيد به چه معناست؟ اطلاعات مشتريان موجود است و شما آن را جمع‌آوري مي‌کنيد، پالايش چگونه انجام مي‌شود؟

    پالايش اطلاعات از طريق اتصال نهاب به سازمان‌هاي بيروني صورت مي‌گيرد. مثلاً براي اطلاعات اشخاص حقيقي ما بايد به ثبت احوال متصل شويم، اينکه اين شخص فوت کرده يا خير يا اطلاعاتي که در اختيار بانک قرار داده صحيح است يا خير. براي چک کردن مشتريان حقوقي بايد به ثبت شرکت‌ها وصل شويم، براي اطلاعات پستي به شرکت پست و براي اتباع خارجي به فيدا. سامانه نهاب با نهادهاي بيروني اتصال برقرار مي‌کند تا بتواند فاز پالايش اطلاعات را به درستي انجام دهد.
    کار بسيار پيچيده‌اي است. اطلاعات جمع‌آوري‌شده از يکسري از بانک‌ها در فاز اول نشان ‌داد اين اطلاعات بسيار ناقص و گاه اشتباه است.

    - در اصل اطلاعاتي از مشتريان‌شان در اختيارشان قرار ندارد.

    نمي‌توان حکم کلي داد. بانک‌هايي هستند که روي اين قضيه اهتمام بيشتري داشتند، بانک‌هايي هم هستند که در اين زمينه خوب کار نکردند و همين موارد موجب شده در برخي از مواقع سوءاستفاده‌هايي صورت گيرد. مقام‌هاي رسمي بانک مرکزي نيز اعلام کرده‌اند برخي از حساب‌ها وابسته به افرادي است که آن افراد سال‌هاست مرده‌اند اما اين حساب گردش دارد و اتفاق‌هاي مختلفي روي آن مي‌افتد.

    - به نظرتان پس از جمع‌آوري اطلاعات چند رکورد اطلاعاتي به دست خواهد آمد؟

    بررسي‌هاي ما نشان داده در شرايط فعلي ۲۵۰ تا ۳۰۰ ميليون رکورد اطلاعاتي وجود دارد و بعد از پالايش اين رکوردهاي اطلاعاتي به ۵۰ ميليون خواهد رسيد. چرا که اطلاعات‌ بسياري از افراد در چندين بانک مختلف ثبت شده است اما تمامي اين اطلاعات تجميع مي‌شود و در قالب کد شهاب خود را نشان خواهد داد.

    - کد شهاب جايگاه کد ملي را در شبکه بانکي پيدا خواهد کرد؟

    قرار بود در فاز اول اطلاعات را جمع‌آوري و پالايش کنيم و به هر مشتري کدي اختصاص دهيم که به کد شهاب معروف است -شناسه هويت‌سنجي اطلاعات مشتريان بانکي. با شهاب فارغ از اينکه شما (حقيقي يا حقوقي) در کدام يک از بانک‌هاي کشور حساب داريد، به شما شناسه‌اي اختصاص داده مي‌شود. در شبکه بانکي با آن شناسه هويتي شناخته مي‌شويد. سپس اينکه در کدام بانک‌ها فعاليت داريد يا در کدام بانک‌ها حساب داريد در ذيل آن قرار مي‌گيرد.

    - چندين سال است که فعاليت‌هاي بانکي منوط به استفاده از کد ملي و کد شرکتي شده، در اصل تمامي مشتريان بانک‌ها با کد ملي شناسايي مي‌شوند. در چنين شرايطي به توليد کد جديدي به نام شهاب چه نيازي هست؟ مي‌توان از همان کد ملي در سامانه بهره برد.

    پايه کد شهاب همان کد ملي است. براي مشتريان حقيقي اين کد تفاوت عمده‌اي با کد ملي يا براي مشتريان شرکتي تفاوت عمده‌اي با کد شرکتي ندارد. منتها اقلام اطلاعاتي ديگري داخل آن است و آن را غني‌تر مي‌کند اما پايه آن کد همين است. پيشنهادهاي زيادي نيز مطرح شد مبني بر اينکه شما همان کد ملي را در نظر بگيريد اما چيزي که تا الان مصوب شده و در حال اجراي آن هستيم توليد کد مجزايي به نام شهاب است که شباهت زيادي با کد ملي يا کد ثبت شرکت‌ها دارد.

    - اشاره کرديد که اطلاعات چند بانک را دريافت کرده‌ايد.

    بله اطلاعات پنج بانک را گرفته‌ايم و اطلاعات مشتريان اين تعداد بانک را با امکانات آفلاين ثبت‌ احوال چک کرده‌ايم و به بانک‌ها نيز اطلاع داديم که چه تعداد از اطلاعات‌شان صحيح است و چه ميزان اشکال دارد و براي اين تعداد مشتريان نيز کد شهاب توليد کرده‌ايم اما براي اتصال با ارگان‌هاي مختلف مشکلات متعددي داريم. امکانات آفلاين ثبت احوال نيز محدود است و نمي‌توانيم اطلاعات دقيقي را که نياز داريم با آن به دست آوريم.

    - در اين صورت چرا اجرايي شدن اين پروژه تا اين حد کند پيش مي‌رود؟

    سامانه‌اي که بانک مرکزي بايد فراهم مي‌کرد آماده است؛ حتي خيلي از سرويس‌ها را نيز آماده‌ کرده‌ايم. همانطور که پيش تر اشاره شد مشکل عمده ما در زمينه برقراري ارتباط با سازمان‌هاي مختلف است. البته اخيراً خبرهاي خوبي در اين زمينه به گوش رسيده است که اميدواريم باعث تسريع روند امور و رفع مشکلات ارتباطي با سازمان‌هاي ديگر هم در بعد مديريتي و هم در بخش فني باش قطعا با برطرف شدن اين مشکلات کار سريع‌تر پيش مي‌رود.

    - شما استانداردي را براي اطلاعات بانک‌ها در نظر مي‌گيريد تا بانک‌ها طبق آن اطلاعات مشتريان‌شان را جمع‌آوري کنند؟

    در واقع نهاب يکسري سرويس آماده خواهد کرد. الان بانک‌ها هر کدام قراردادهاي جداگانه‌اي با ثبت احوال مي‌بندند تا اطلاعات مشتريان‌شان را با ثبت ‌احوال چک کنند.

    - الان تمام بانک‌ها با ثبت‌ احوال قرارداد دارند؟

    نمي‌توان گفت همه اما بخش عمده‌اي از بانک‌ها با ثبت‌ احوال قرارداد دارند. هر کدام پياده‌سازي‌هاي خودشان را انجام مي‌دهند، گاهي ممکن است يکسري از موارد را فراموش کنند. با آمدن نهاب تمام اين استعلامات پشت نهاب قرار مي‌گيرد. يعني نيازي نيست بانک‌ها سراغ اين ارگان‌ها بروند. نهاب با اين چهار ارگان اصلي که به آنها اشاره کردم، اين اطلاعات را به‌روز نگه مي‌دارد؛ البته احتمالاً دو ارگان ديگر که بيشتر در مباحث مبارزه با پول‌شويي فعاليت دارند، به آن اضافه خواهند شد.

    - اين اتصال آنلاين برقرار مي‌شود؟ نهاب ميان بانک‌ها و خدمات بيروني قرار مي‌گيرد؟

    بستگي به نوع سرويسي دارد که ارگان ارائه مي‌دهد، يعني به کيفيت سرويس ثبت احوال يا کيفيت سرويس ثبت شرکت‌ها وابسته است. اخيراً خبرهايي شنيده‌ايم و ارتباطاتي گرفته‌ايم اما مانند خيلي از مباحث بخش‌هاي دولتي، اين مباحث نيز کند پيش مي‌رود.

    - نهاب نبايد به شبکه ملي اطلاعات متصل شود؟ به نظر مي‌رسد در صورت اتصال به شبکه ملي اطلاعات ارتباط با ساير ارگان‌ها ساده‌تر خواهد شد.

    بله يکي از گزينه‌ها همين مورد است که شما به آن اشاره کرديد اما در بحث شبکه آنجا هم مشکلات و معضلات ديگري وجود دارد. همان‌طور که مي‌دانيد سرويس‌هاي آماده‌شده در حوزه بين‌بانکي مانند پايا، ساتنا، چکاوک، شاپرک و غيره همه داخل يک شبکه به نام NiBN قرار دارند. يکي از گزينه‌ها اين است که براي اتصال به نهاب هم آن سازمان‌ها و ارگان‌ها در داخل اين شبکه تعريف شوند. البته همکاران ما در بخش شبکه در حال بررسي اين پيشنهاد هستند.

    - البته تاکنون NiBN فقط داخل نظام بانکي بوده اما اين ارتباطي فراتر از نظام بانکي است و هر کدام از آن ارگان‌ها، مسئولان و ناظران خاص خود را دارند و نيز پروتکل‌هاي خاص خود را. آنها طبق استانداردهاي خودشان حرکت مي‌کنند که با استانداردهاي بانک‌ مرکزي متفاوت است؛ اين تا حدودي کار را سخت مي‌کند. به نظر مي‌رسد در صورت اتصال به شبکه ملي چه از سوي شما و چه از سوي آنها کار تا حدودي ساده‌تر خواهد بود؟

    بله درست است. در حال بررسي موضوع هستيم اما در بحث اتصال خودتان مي‌دانيد که موضوع کمي پيچيده است.

    - نمي‌توان از ديد بالادستي به موضوع نگاه کرد؟ يعني دولت متولي اين امر شود؟

    تقريباً موضوع به همين صورت پيگيري مي‌شود. اگر ديد کلاني در کشور وجود داشته باشد "نهاب" حلال بسياري از مشکلات است. موضوع اتصال کمي کند پيش مي‌رود اما اين‌گونه هم نيست که اصلاً کار انجام نشود، کمي آهسته است اما انجام مي‌شود.

    - منظور شما اين است که موضوع کنار گذاشته نمي‌شود، در نهايت اجرايي مي‌شود؟

    بله. کنار گذاشته نمي‌شود اما کند پيش مي‌رود. با اينکه در بانک مرکزي و شرکت خدمات انفورماتيک سرعت خيلي خوبي در اجراي اين پروژه داريم اما برقرار کردن اين سرويس براي بانک‌ها، به دليل معضلاتي که به آنها اشاره کردم، کمي آهسته پيش مي‌رود.

    - نقطه اتصال نهاب با بانک‌ها چگونه است؟

    هم‌اکنون در کربنکينگ بانک‌ها بخشي وجود دارد که اطلاعات مشتريان در آن قرار مي‌گيرد، اطلاعات آن بخش با اتصال به نهاب به‌روز نگه‌ داشته خواهد شد. البته بسياري از فعاليت‌هاي بانکي پس از آمدن نهاب منوط به استعلام‌هايي خواهد شد که از اين سامانه گرفته مي‌شود. يکي ديگر از موضوعاتي که وزارت اقتصاد در پي اجرايي شدن آن از طريق نهاب است، تعيين سطح فعاليت اشخاص است. يعني هر شخص با داشتن يک کد شهاب تا چه سطحي مي‌تواند فعاليت کند.

    - يعني رتبه‌بندي مشتريان؟

    نمي‌توان به صورت دقيق گفت رتبه‌بندي. اصطلاح دقيقش مشخص شدن سطح فعاليت مشتريان است.

    - اين را اعتبار مشتري مشخص مي‌کند؟

    به نوعي. در واقع برخي فعاليت‌ها و فرآيندها اين موضوع را مشخص مي‌کند. اين فعاليت جزيي از فعاليت‌هاي نهاب مي‌شود. در اصل مي‌تواند به شناسايي مشتريان توسط بانک‌ها کمک کند. در شرايط فعلي اگر از من رکورد بدي در يک بانکي ثبت شده باشد -مثلاً چک برگشتي داشته باشم- اين رکورد يک‌جا و به صورت متمرکز جمع نيست اما با آمدن اين اطلاعات يک‌جا جمع مي‌شود.

    - به نظرتان چه زماني اجرايي مي‌شود؟

    درست است که با نماد آغاز شد اما تاريخ شروع پروژه را نمي‌توان از آن زمان در نظر گرفت، براي اينکه پروژه کاملاً تغيير کرد، شايد بهتر بود اسمش هم عوض مي‌شد. به هر حال فعاليت‌هايي که بايد در سمت شرکت خدمات انفورماتيک صورت مي‌گرفت انجام شده است. زمان دادن منوط به آن سازمان‌هاي بيروني است. اگر ارتباط ما با ثبت احوال هر چه زودتر برقرار شود ما نيز سريع‌تر ارتباط مي‌گيريم.

    - ارتباط‌تان با ارگان‌هاي ديگر بر اساس کارمزد تعيين مي‌شود يا انتقال اطلاعات رايگان خواهد بود؟

    من خودم شنيده‌ام که اگر دو نهاد دولتي مي‌خواهند با يکديگر ارتباط برقرار کنند نبايد بين‌شان کارمزدي رد و بدل شود.

    - اما يک‌ طرف اين موضوع بانک است؟

    در عمل اتفاق ديگري مي‌افتد. بحث کارمزد نيز يکي ديگر از دغدغه‌هاي ماست. آن ارگان‌ها نيز هر کدام قوانين و کارمزدهاي خود را دارند که بايد يکسان‌سازي شوند.

    - در صورت سرويس‌دهي نهاب براي هر مشتري يک بار هويت‌سنجي صورت مي‌گيرد يا به طور مرتب بايد به سامانه نهاب مراجعه شود؟

    توليد کد شهاب يک بار اتفاق مي‌افتد. در شرايط فعلي نيز براي هفت تا هشت ميليون مشتري بانکي شهاب توليد کرده‌ايم. وقتي کد شهاب برايتان توليد مي‌شود، در صورت مراجعه به يک بانک ديگر نيز با همان کد مي‌توانيد فعاليت‌هاي خود را انجام دهيد.

    - کد شهاب را با ثبت احوال چک مي‌کنند؟

    نه نيازي نيست. بانک‌ها صرفاً سامانه نهاب را مي‌بينند، در يک دوره‌ زماني نهاب خودش را به‌روز مي‌کند.


    1395/06/07